Samenlevingsopbouw

Tussen 1 mei 2012 en 1 mei 2016 was ik als bijzonder hoogleraar samenlevingsopbouw verbonden aan de sociologieafdeling van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Zie mijn oratie Verlangen naar Wikitopia (zie hier voor een Engelstalige variant). Een selectie van publicaties met betrekking tot samenlevingsopbouw vind je hier. Mijn activiteiten als hoogleraar concentreerden zich rond drie thema’s: zelforganisatie, segregatie en effectiviteitsonderzoek.

Zelforganisatie

Nu de overheid op grote schaal verantwoordelijkheden afstoot, is de hoop dat mensen via particulier initiatief gemeenschappelijke voorzieningen organiseren. Een belangrijke vraag is dan hoe, waar en waarom zelforganisatie werkt. Die vraag wordt zelden gesteld. Veel vaker gaat de aandacht uit naar succesverhalen of inspirerende personen. Voor zover zelforganisatie wordt geanalyseerd, gebeurt dat meestal om de vraag te beantwoorden wat de overheid moet doen, waarmee van zelforganisatie toch weer een overheidsaangelegenheid wordt gemaakt.

  • In het algemeen ben ik benieuwd wat zelforganisatie robuust en vitaal of juist kwetsbaar en grillig maakt. Kunnen we op basis van internationale wetenschappelijke literatuur iets zeggen over de dynamiek van zelforganisatie? Om die vraag te beantwoorden put ik uit empirische en theoretische literatuur over zelforganisatie. Met onder meer Walter Nicholls onderzoek ik sociale bewegingen als Anonymous en Occupy en vergelijk ik migrantenorganisaties in Amsterdam met die in Los Angeles en Parijs.
  • In Amsterdam deed ik met Emiel Rijshouwer onderzoek naar veranderingen in het maatschappelijk middenveld. Welke initiatieven verdwijnen, welke komen op? Wat bepaalt de levensvatbaarheid van burgerinitiatieven. Zie hier een onderzoeksverslag.
  • In Rotterdam deden studenten onder mijn begeleiding onderzoek naar allerlei burgerinitiatieven. Met Anne van Summeren onderzoek ik hoe sociale netwerken zich ontwikkelen op de parken van Creatief Beheer. Hoe gaan verschillende bewoners relaties met elkaar aan? Wie zijn de schakels tussen de kliekjes? Wat is de rol van professionals bij het samenbrengen of uit elkaar halen van bewoners?

Segregatie

De overheid liberaliseert de woningmarkt maar heeft tegelijkertijd niet alle maakbaarheidsambities laten varen. Sinds de marktwerking is ingevoerd is er ook beleid om segregatie tegen te gaan en achterstandswijken te mengen. Hoe proberen overheden en woningcorporaties te sturen in een steeds meer geliberaliseerde markt? Lukt het om verdeelde steden te voorkomen? Deze vragen staan centraal in onderzoek dat ik kan doen met behulp van de zogenaamde VENI-beurs. Ik bekijk met name stedelijk beleid in Amsterdam en Rotterdam, in samenwerking met de statistische afdelingen van beide gemeentes.

Wat werkt nu werkelijk?

Er is heel veel beleid om sociale problemen op te lossen maar in hoeverre is dat beleid nu succesvol? In Wat werkt nu werkelijk?, het boek dat ik met Amy-Jane Gielen en Marcel Ham redigeerde, onderzochten we de beste en slechtste interventies op het gebied van criminaliteit, jeugd, gezondheid, arbeidsreïntegratie en sociaal beleid. Wat vertellen de databanken met onderzoeksresultaten ons hierover? Het boek zoomt in op exemplarische voorbeelden van succesvolle maatregelen. Wat is de beste manier om kwetsbare en eenzame mensen weer bij de samenleving te betrekken? Helpt visolie tegen agressie? Halen kinderen door veel te sporten slechtere of juist betere cijfers op school? Welk beleid werkt tegen dakloosheid? Zijn het herhaalbare methoden? En wie bepaalt eigenlijk wat effectiviteit betekent of hoe het bewezen kan worden?